Almmuhus

Almmuhus

Berit Inger Eira

Dál sáhttet sámi mánáidgárddit ovddidit pedagogihka ja bargovugiid go SáMOS-prošeakta almmuha vejolašvuođa ohcat pilohtamánáidgárdin.

Norggas lea alkoholavuovdin lassánan 0,2 proseanttain. Dán čájehit logut vuosttaš jahkebealis 2019:s, buohtastahtton diimmá SSB loguiguin.

Statistihkalaš guovddášdoaimmahat (SSB) meidne reanttut leat bajimusas dál.

Oslo sámi vuorrasiid dearvvašvuođadeaivvadeapmi loahpahuvvo ja prošeaktajođiheaddji lea heaitán. Sámi Viessu lea ohcan doarjaga vai sáhttá joatkašuvvat.

Fástadoaktárat leat čeahpit ja váldet pasieanttaid duođalaččat, meidnejit pasieanttat, muhto vuordinági ja beasatlašvuohta sáhttá buoriduvvot.

SÁNAG juolluda gitta 2 miljovnna ruvnnu jahkásaččat dutkamiidda ja ovdánahttinprošeavttaide mat gusket Norgga sámi álbmoga psyhkalaš dearvvašvuođa suddjemii ja gárrendilledikšosuorgái.

Nuppi njealjádasjagis 2019:s ledje 76 100 rabas virggi Norggas. Dát lea lassáneapmi 3400 virggiin ovddit jnjealjádasjagis.

Oassi gaskal 16- ja 25-jahkásaš nuorain geat eai ceavzze dahje vácce joatkkaskuvlla njiedjá. 2018:s lei oassemearri 14,4 proseantta, Oahpahusdirektoráhta dieđuid mielde.

– Buot politihkkárat Norggas leat gullan min čeargumin. Álbmotáŋgiruššan galggašii movttiidahttit garraset dálkkádatpolitihkkii, dadjá Even Nord Rydningen, Klimabrølet jođiheaddji.

Maŋŋel helikopterlihkohisvuođa de leat máŋgga gielddas mearridan bissehit válgagičču.

Badjel bealli sámegiela hálddašanguovllu suohkaniin leat vuođđoskuvlačuoggát njiedjan. Ájluovtta skuvllas, mas diibmá ledje eanemus čuoggát, lea dán jagi njiedjan máŋggain čuoggáin.

Ođđa raporta čájeha ahte norgalaččat juhket unnimusat buot Davviriikkain. Gaskamearálaččat juhká juohke norgalaš, gii lea badjel 15-jahkásaš, 6,8 lihttera ráinnas alkohola jahkásaččat.

Boahtte vahkkoloahpa divvet meahcit, várit ja šiljut olles riikkas tealttáiguin go #nattinaturen lágiduvvo viđat geardde. Norsk Friluftsliv váldočálli illuda: – Lea suohtas olles bearrašii.

Ruhtadanministtar Siv Jensen (Frp) lohká gielddaid oažžut vihtta miljárdda eanet sisaboahtun go dan mii lei vurdon dán jagi ja livčče sáhttán sihkkut opmodatvearu ja gielddaide livčče aŋkke báhcán badjebáza.

Sámediggeráđđi juolludan doarjaga Mátta-Sámi giellaprošeavttaide:

Guokte Mátta-Sámi gillaprošeavtta ožžot doarjaga Sámediggeráđis. Prošeaktajođiheaddji sávvá prošeavtta lihkostuvvat ja ahte šattašii guhkitáigasaš mihttu. 

Norga geavaha máŋggaid miljovnnaid oažžut spiovdnadubmejuvvon Frode Berg ruoktot Ruoššas. Mihttu lea su oažžut ruoktot ovdal friddjavuođaávvudeami mii lea Finnmárkkus golggotmánus.

Ođđa davvisámegiel biibbaljorgaleamit almmuhuvvojit dán vahkkoloahpa.

Dáiddaskuvllas lea leamaš stivračoahkkin, muhto eai sáhte vuos mearridit skuvlla ceavzima. Kárášjoga gieldda sátnejođiheaddji Svein Atle Somby lea hui positiiva veahkehit.

Sihke diesel- ja bensiidnavuovdaleapmi lea njiedjan dán geasi. Čoggon vuovdaleapmi petroleumbuktagiin suoidnemánus lei measta rievdakeahttá diimmá ektui, SSB dieđuid mielde.

Vuosttaš geardde 2014 rájes lea narkotihkkaáššiid lohku lassánan eará jagiid ektui.

Siiddut