Čájáhusgovva: Nils Johan Vars

Rudolfa sáhttá eastadit dálkkádatrievdamiid

Oarjemáilmmis soitet eatnašat dovdat bohccuid juovlanigá heargin Rudolfan, muhto ođđa dutkan, man Ubmi universitehta lea almmuhan, čájeha ahte bohccot soitet maid eastadit dálkkádatrievdamiid.

10:39 Juovlamánu 23. beaivi 2016

Eurohpá dutkanjoavku lea gávnnahan ahte go bohccot guhtot miestagiid ja rissiid duoddaris, nu ahte dat eai leat šat nu alladat ja suohkadat, de lassána albedo, mii lea dat beaivvášenergiija man eana sádde ruovttoluotta gomuvuhtii.

– Min teoriija lea ahte go bohccot olu guhtet, de lassána albedo geasset go miestagiid ja rissiid allodat, hivvodat ja lastamearri unnu. Bohccuid váikkuhus albedoi ja energiijabalánsii lea dan mađe stuoris ahte sáhttá leat dehálaš regiovnnalaš dásis, ja čájeha ahte šaddoborriid hálddašeapmi lea vejolaš reaidu dálkkádatrievdamiid eastadeamis. Árktalaš duoddariid guhtot eanaš bohccot dahje gottit, nu ahte dát lea dehálaš fuomášupmi, lohká Mariska te Beest preassadieđáhusas.

Son lea guossedutki Ubmi universitehta Ekologiija, biras ja geodiehtaga Instituhtas ja lea maid dutkama váldočálli.

 

Boazolohku mearrida váikkuhusaid

Dutkamis kombinerejedje eanandiehtomodellerema, albedo mihtidemiid ja šáddoparamehteriid gieddebarggus.

Dutkanjoavku čađahii gieddebargguid Ráisduoddaris, Romssas, dakkár guovllus gos ledje njeallje topográfalaččat definerejuvvon šaddošlája, maid allodagat ja hivvodagat rievddadedje.

Sii geavahedje erenoamáš eksperimeantta, mas badjel 50 jagi boares áidi sirrii garrasit guhttojuvvon guovllu dakkár guovllus gos unnán ledje bohccot guhton.

 

Olu bohccot leat ovdamunnin

Olles geasi árvvoštalle dutkit bohccuid aktivitehta dutkanguovlluin, indikahtoriid bokte mat čájehedje man olu bohccot dulbmo šattuid, dutkit čogge maiddái gáhkiriid.

Sii mihtidedje maid miestagiid hivvodaga, man olu ja stuorrát dain ledje lasttat, man njuoskkas eanan lei, makkár temperatuvra eatnamis lei ja dasa lassin mihtidedje vel albedodásiid.

– Mii fuomášeimmet ahte dakkár guovlluin gos leat olu bohccot rivdet árktalaš duottaršattut, go doppe leat unnit miestagat ja rissit. Dát dagaha ahte lastadássi, miesttaallodat ja ealli šattuid hivvodat rievdá, lohká Mariska te Beest.

 

Šattuid rievdamat dagahedje ahte albedo garrasit lassána šaddoáiggis.

Dutkiid modellerenbohtosat čájehedje ahte dákkár albedo lassáneapmi dagaha ahte netto suotnjarastin njiedjá, dat čájeha ahte garrasit guhttojuvvon guovllut njammet unnit suotnjarastima.

– Min bohtosat čájehit ahte bohccuin sáhttá leat galmmiheaddji váikkuhus dálkkádahkii go rievdadit albedo geaseáigge. Vaikke erohusat orrot unnit, de dat leat dan mađe stuorrát ahte das lea váikkuhusat regionála energiijabalánsii, lohká te Beest.

Dutkanbarggus lei Mariska te Beest poastadoavttirin Ubmi universitehta ekologiija, biras ja geodiehtaga Instituhtas.

Dál bargá son Marie Curie poastadoavttirin Wageningen Universitys Hollánddas, seammás lea son guossedutkin Ubmi universitehtas.

På forsiden nå

Kárášjoga penšunistasearvi lea hirpmástuvvan Marit Mathisdatter Anti áššái gos daddjo ahte su isit šaddá velggolažžan 2700 ruvnno mánnui maŋŋá go buot rehkegat leat mákson. Penšunistasearvvis lea čoahkkin vuossárgga, gos áigot ságastallat ja gávdnat čovdosii mo sáhttet veahkehit boarrásiid Kárášjoga gielddas.

Almmuhuvvon ikte, dii. 15:24 Čakčamánu 21. beaivi 2017

Go ođđa Eurohpágeaidnu gaskal Girkonjárgga ja Murmánskka rahppo boahtte vahkus, de galget guokte bisma buressivdnidit dan geainnu. Davvi álbmogis leat oskumeanut hui nannos, muitala ekspearta.

Almmuhuvvon ikte, dii. 15:30 Čakčamánu 21. beaivi 2017
Álttá, Hámmárfeastta ja Guovdageainnu ássit deaivvadedje Luvddiidčohkas:

Duohta dološ fearánat muita­luvvo várrečohkas Beaskáđđasa Luvddiidčohkas, gos lea várddus nu lulás go Rássegál­várrái ja nu davás go Álttá alimus váriide.

Almmuhuvvon ikte, dii. 11:11 Čakčamánu 21. beaivi 2017

Álbmot čájehii garra vuostemiela bieggamillopárkka huksenplánaide davábealde Rástegáissá Sirpmá álbmotčoahkkimis. Kárášjoga sátnejođiheaddji maiddái lei boahtán bealuštit dan čuođi bargosaji maid ballet massit jus dát bieggamillopárkka ásahuvvo.

Almmuhuvvon ikte, dii. 14:28 Čakčamánu 21. beaivi 2017

Riddu Riđđu Festivála AS lea ožžon vihtta čuoggá go leat rihkkon alkoholaláhkaásahusa dán jagáš festiválas.

Almmuhuvvon ikte, dii. 15:23 Čakčamánu 21. beaivi 2017

Romssa suohkanis leamaš dáhpi TV-akšuvdnii addit ovtta ruvnnu juohke suohkanássi nammii, muhto dán jagi leat mearridan lasihit doarjaga ja skeŋket 100.000 ruvnnu.

Almmuhuvvon ikte, dii. 15:02 Čakčamánu 21. beaivi 2017

Meahcceguovddáža ásaheami bargu lávke viidáset vuođđudeami guvlui, ja ohcet ruhtadeami ­guovddážii.

Almmuhuvvon ikte, dii. 11:18 Čakčamánu 21. beaivi 2017

Politiijat leat loahpahan ohcama dán vuoro, go ii leat šat doaivva gávdnat Odd Henry Lahm eallinaga.

Almmuhuvvon ikte, dii. 09:48 Čakčamánu 21. beaivi 2017

Suohkaniid mánáidgárddiin lea eanet jávkan go eará fidnosurggiin. 2016:s lei 12,5 proseantta jávkan, čájehit KS logut.

Almmuhuvvon ikte, dii. 09:58 Čakčamánu 21. beaivi 2017

Smávva bellodagat, mat eai beassan ovttain ge áirasiin Sámediggái, ožžo nubbin eanemus jienaid sámediggeválggas. – Dat jienat leat duohtavuođas mannan duššái, dego njuolggut bálkestuvvon ruskalihttái, lohká servodatberošteaddji.

15:07 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Lávvordateahkedis galgá leamaš biila Odd Henry Lahm viesu olggobealde Sieiddás. Politiijat ohcalit dál biilavuoddji.

13:29 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Norgga bargo- ja čálgoetáhta NAV šaddá eanet mobiila ja galgá geavaheddjiide láhčit buoret bálvalusaid.

13:25 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Mállásat leat menddo árrat dearvvasvuođaguovddážiin miehtá Norgga ja dat leat dagahan iešguđetlágan váttisvuođaid, dego váilevaš biebmama. Porsáŋggu gielda rievdadii boradanáiggiid čakčamánu 19. beaivvi, ja Kárášjoga gielda dieđiha sii maiddái áigot dan dahkat farggamusat.

11:36 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Kárášjoga gielda biehtta­la ahte sis leat guokte­nuppelogis vuordimin saji buhcciidruktui.

09:25 Čakčamánu 20. beaivi 2017