ÁVVU BEAIVI: Vibeke Larsen iluin ávvuda máilmmi álgoálbmotbeaivvi. Govven: Nils Johan Vars, vuorkkágovva

Kronihkka: Otne lea máil­mmi álgo­álbmot­beaivi!

Borgemánu 9.beaivi lea máilmmi álgoálbmot beaivi. Dás beasat lohkkat Vibeke Larsena kronihka dán beaivvi oktavuođas. 

14:39 Borgemánu 09. beaivi 2017
Ođastuvvon: 10.08.2017 - 11:44

Máilmmi álgoálbmotbeaivi lea ávvubeaivi. Odne mii geassit leavggaid gudnejahttin dihte ja solidaritehta čájehettiin máilmmi 370 miljovnna álgoálbmotláhtuide, geat ásset badjel 90 riikkas.

 

Mu kultuvra, ja mu vieljaid ja oappáid álgoálbmotkultuvra dahká unnit go 5 % máilmmi álbmogiin, muhto mii liikká hoallat eanetlogu máilmmi meroštallojuvvon 7000 gielas ja ovddastit 5000 iešguđetge kultuvrra. Dihtet go ahte gávdnojit logi sámegiela mat leat seamma iešguđetláganat go germánalaš gielat? Sámegielat hollojuvvojit guovlluin mat ollet Hedmárkku rájes Lulli-Norggas, ja viidáseappot Dalarne rájes Gaska-Ruoŧas, Davvi-Suomas, ja davás-nuorttas gitta Guoládatnjárgga geahčái Ruošša bealde.

 

ON riikkaidgaskasaš álgoálbmotbeaivi lea ávvuduvvon 1995 rájes. ON generálačoahkkin lea mearridan ahte dán jagi álgoálbmotbeaivvi fáddá lea ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa 10-jagi ávvudeapmi. Norga, sámedikkit ja sámi organisašuvnnat ledje aktiivvalaččat mielde dalle go julggaštus ásahuvvui ja leat maiddái dievasmahttán barggu riikkaidgaskasaččat iešguđetge ON-forumain. Riikkaidgaskasaš arenain lea almmotge unnán bargojuvvon dan ovdii ahte álgoálbmotjulggaštusa iešguđetge mearrádusat heivehuvvojit lágaide ja čuvvojuvvojit hálddašanvuogádagain.

 

ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014 mearrádusas leat miellahttoriikkat geatnegahttán iežaset, ovttasbarggus álgoálbmogiiguin, ovdánahttit ja čađahit riikkaidgaskasaš doaibmaplánaid, strategiijaid ja eará doaimmaid maid ulbmil lea olahit álgoálbmotjulggaštusa mihttomeriid. Miellahttoriikkat leat maiddái geatnegahttán iežaset, ráđđádallamiid vuođul álgoálbmogiiguin ja ovttasráđiid daiguin čađahit dárbbašlaš naššuvnnalaš doaibmabijuid, earret eará láhkamearridemiid ja hálddahuslaš doaimmaid čađaheami maid ulbmil lea álgoálbmotjulggaštusa duohtan dahkan, ja maiddái ovddidit áddejumi álgoálbmotjulggaštusa hárrái buot servodatsurggiin. Sámediggi lea áŋgirit ovddidan evttohusaid ja áigumušaid. Mii leat earret eará árvalan mo mii ovttas sáhtášeimmet ráhkadit doaibmaplána dasa mo julggaštus sáhttá siskkilduvvot lágaide ja mii leat evttohan mo diet bargu sáhtášii čađahuvvot, muhto ráđđehus ii leat atnán beroštumi ovddidit dieid áššiid.

 

Suopma, Ruoŧŧa ja Norga eai leat heivehan álgoálbmotjulggaštusa lágaide. Mii oaidnit ahte buot golmma stáhtas leat váilevaš ráđđádallamat sámedikkiiguin. Álgoálbmotjulggaštusa vuođđonjuolggadus friddja ja ovddalgihtii dieđihuvvon miehtama hárrái ii doahttaluvvo. Gávdnojit ovdamearkkat dasa mo sápmelaččaid vuosttaldeapmi, geaidda sisabahkkemat čuhcet njuolga dahje sámedikkiid vuosttaldeapmi sámi guovlluid sisabahkkemiidda ii doahttaluvvo. Stáhtat galget buoredáhtolaččat ráđđádallat ja ovttasbargat guoskevaš álgoálbmogiin daid iežaset ovddasteaddji ásahusaid bokte, olahan dihte sin friddja ja dieđihuvvon ovdagihtii miehtama ovdal go vejolaččat addojuvvo lohpi čađahit doaimmaid mat čuhcet sin eatnamiidda dahje territoriaide ja eará riggodagaide, erenoamážit minerála-, čáhce- ja eará resurssaid geavaheami, ávkkástallama, roggama dáfus ja huksemiid dáfus daid oktavuođas.

 

Mii diehtit ovdamearkkaid dasa mo ruvkkiid ja bieggamilluid ásahemiide lea addojuvvon álggahanlohpi vaikko sámi álbmot lea čielgasit mannan vuostá danne go doaimmain leat negatiivvalaš váikkuhusat sámi beroštumiide, sámi ealáhusaide ja sámi kultuvrraide. Mis leat ovdamearkkat dasa go báikkálaš máhttu ii doahttaluvvo, vaikko dat buolvvaid čađa lea dáhkidan ja čájehan ahte báikkálaš resursahálddašeapmi lea doaimmahuvvon guoddinana vuogi mielde. Mis lea ovdamearkkat dasa mo Deanučázádaga báikkálaš álbmot ja sámedikkit oalát badjeldulbmojuvvojit, ja ahte báikkálaš vuoigatvuođat sirdojuvvojit earáide. Sámedikkiin ii ge leat doarvái ruhta nagodit čađahit duohta iešmearrideami min álbmoga ovddas. Iešmearrideapmi lea ge okta čiehkageađgi álgoálbmotjulggaštusa huksehusas, ja dalle fertejit álgoálbmogiid ovddasteaddji ásahusat ruhtaduvvot dainna lágiin ahte dat friddja vuođul sáhttet mearridit iežaset ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami.

 

Mii leat hárjánan dasa ahte sámepolitihkalaš áššit sáhtte ádjánit. Muhto mii galgat sáhttit vuordit ahte álgoálbmotjulggaštus, mii lea huksejuvvon seamma vuogi mielde go máŋga eará álbmotrievttálaš reaiddu, berre leat dan meari oahpis ahte ráđđehus aktiivvalaččat bargagoahtá dan heivehemiin lágaid, namalassii implementeremiin. Mu hástalus ráđđehussii lea ahte sii čilgejit guđiid konkrehta doaimmaid sii jurddašit čađahit vai ON álgoálbmotjulggaštus implementerejuvvo Norggas.

 

Kronihka gávnnat dán liŋkas: https://www.samediggi.no/Odasarkiiva/Mailmmi-algoalbmotbeaivi-borgemanu-9.-beaivi

Fáddásánit
Ođđasat

På forsiden nå

Dál lea FA Sámi presideanttas viimmat illusáhka sidjiide geat leat váillahan Sámecupa.

Almmuhuvvon odne, dii. 10:55 Golggotmánu 21. beaivi 2017

Dáiddár Linda “Zina” Aslaksen lea málen dáiddagova Scandic hotealla guossestobu seaidnái, mii lea inspirerejuvvon sámi meavrresgári dološ symbolain. Hotealladirektevrra mielas lea dát dat čábbámus seaidni olles Kárášjogas.

Almmuhuvvon odne, dii. 09:03 Golggotmánu 21. beaivi 2017

Vuollegis viessoloatnareanttut ja buorideapmi Norgga ekonomiijas sáhttá nannet viessohattiid. NBBL ođđa rapporta čájeha ahte viessohattit sáhttet jorggihit juo boahtte jagi.

Almmuhuvvon odne, dii. 11:34 Golggotmánu 21. beaivi 2017

Sámi artista Sofia Jannok oažžu 1,3 miljovnnasaš stipeandda Ruoŧa dáiddalávdegottis Konstnärsnämnden.

Almmuhuvvon odne, dii. 10:33 Golggotmánu 21. beaivi 2017

Dearvvašvuođadirektoráhtta ávžžuha mánnodaga heaitit, go de lea heaitinbeaivi.

Almmuhuvvon odne, dii. 09:31 Golggotmánu 21. beaivi 2017

Lea go dus lagas olmmoš geas lea demeansa ja háliidivččet diehtit eambbo dán dili birra? De lea dát kursa dutnje

Almmuhuvvon odne, dii. 09:06 Golggotmánu 21. beaivi 2017

Kárášjoga gielddastivračoahkkimis ikte jienastii posišuvdna virgádit ođđa ekonomiijabargi veahkehit gieldda čorget váttes ekonomalaš dilálašvuođa.  Várresátnejođiheaddji John Nystad (SáB) lohká ahte gielddas lea hoahppu oažžut veahki.

Almmuhuvvon ikte, dii. 15:22 Golggotmánu 20. beaivi 2017

Stádaministara mielas lea buorre go ráđđehusas leat golbma nissona njunnošis. Ine Eriksen Søreide lea Norgga vuosttaš nisson olgoriikaministtar.

Almmuhuvvon ikte, dii. 14:51 Golggotmánu 20. beaivi 2017

Riddu Riđđu AS stivrajođiheaddji Christina Henriksen muitala ahte sii leat duhtavaččat bargoveagain geat galget jođihit álgoálbmotfestivála ovddasguvlui.  – Mis lea áigumuš ahte Riddu Riđđu galgá leat dat deháleamos álgoálbmotfestivála, lohká son preassadieđáhusas ja lohká jáhkkit ođđa festiválahoavdda ja beaivválaš jođiheaddji dahkat buori barggu.

Almmuhuvvon ikte, dii. 14:33 Golggotmánu 20. beaivi 2017

Statistihkalaš guovd­dášdoaimmahat árvala máŋga gáldu gos gávnnašii sámegielagiid, ovdamearkka dihte geahččat geat čužžot mearkaregistaris ja geat leat čađahan sáme­giel­eksámeniid.

Almmuhuvvon ikte, dii. 13:21 Golggotmánu 20. beaivi 2017

Ruoŧŧelaš, gii lei iežas ustiba mielde goargŋumin Vågakallen 943 alla váris Lofuohtas, gahčai ikte eahkedis ja dál lea Nordlándda politiijaguovllu dieđihan ahte almmái lea gávdnon jápmán.

Almmuhuvvon ikte, dii. 14:10 Golggotmánu 20. beaivi 2017

Politiijat muittuhit ahte sáhttá 9000 ruvdnosaš sáhkku jus gožžá eará sajiide go hivssegii.

Almmuhuvvon ikte, dii. 12:39 Golggotmánu 20. beaivi 2017

Sámediggeráđđi lea dál bargagoahtán 2018 bušeahtain. Dál oaivvildit ahte sin doaibmanvejolašvuohta lea garrasit gáržžiduvvon, smávva lassáneami geažil stádabušeahtas.

Almmuhuvvon ikte, dii. 13:31 Golggotmánu 20. beaivi 2017

Sámedikki ovddasteaddjit čoahkkinaste gieskat ON mánáidlávdegottiin Genéves. Sámediggi ovdanbuvttii muhtun hástalusaid maid sámi mánát ja nuorat vásihit.

Almmuhuvvon ikte, dii. 11:54 Golggotmánu 20. beaivi 2017