Annie Henriksen - Árjja 2. evttohas Gáiseguovllu válgabiirres

14:06 Borgemánu 22. beaivi 2017
Ođastuvvon: 01.09.2017 - 12:40

Válgabiire: Gáisi

Bellodat: Árja

Namma: Annie Henriksen

Ahki: 49

Siviiladilli: Separeren

 

 

Bargu ja oahppu

 

Maid don barggat dál ja makkár barggut leat dus ovdal leamašan? Makkár oahppu lea dus?

 

– Oberstløytnánta Suodjalusas. Barggan Veahkabargogottis Beardogoržžis plánemiin, bušeahtain ja doaibmastivremiin.

Lean Suodjalusas bargan 1989 rájes, ovtta jagi bargen Gaska-Nuorttis ja njeallje jagi Luxemburgas.

Mus lea dihtorinšenevrra, logistihka, bargiidjođiheami ja ekonomiija oahppu sihke Suodjalusas ja allaskuvllain/universitehtain.

 

Eatnigiella/ giella

 

– Ipmirdan sámegiela, muhto human dárogiela, human veaháš sámegiela.

 

 

Politihkalaš duogáš

 

Guđiid bellodagaid leat don ovddastan? Leat go leamašan sámediggeáirras?

 

– Mun lean leamaš Orjješ-Ráissa Risttalaš Álbmotbellodagas 2014 rájes, ja báikkálaš searvvi jođiheaddji 2016 rájes. Lean Árjjas leamaš 2017 dálvvi rájes. In leat leamaš ovdal sámediggeáirras.

 

 

Váibmoáššit

 

Makkár áššiide áiggut bidjat fokusa?

 

– Ealáhuspolitihkkii, boraspirehálddašeapmái ja gillii.

 

Mii lea du mielas eanemus hástaleaddjin man Sámediggi ferte čoavdit čuovvovaš áigodagas?

 

– Sámedikki sadji davviguovlluid áŋgiruššamis, gos mii maid oaidnit lassánan deattu sámi árbevieruide/ealáhusaide deaivvadeamis ođđaáigásaš servodagain nu go ovdamearkka dihte ruvkedoaimmat, luossabiebman ja eambbo deaddu meahcceguovlluide, riddo-/vuotnaguolásteapmái.

 

Čilge manne/manne eai galggaše minerála- ja ruvkefitnodagat oažžut lobi ásahit ja álggahit doaimmaid sámi guovlluin?

 

– Oanehaččat čilgejuvvon de dat nuoskkidit jogaid ja vuonaid. Hoigá dálá ealáhusaid eret. Dat ii dárbbašlaččat atte eambbo vearrosisaboađu suohkanii, ii ge dárbbašlaččat atte eambbo báikkálaš bargobáikkiid. Eai ge ruvkedoaimmat čorge iežaset maŋis.

 

Čilge doaibmá go dálá boazodoallopolitihkka vai ii. Mii šaddá deháleamos ášši mii guoská boazodollui čuovvovaš áigodagas?

 

– Mun gal dovddan beare unnán dálá boazodoallopolitihka ahte sáhtán dadjat doaibmá go vai ii.

Muhto bággonjuovvan nu ahte eai vuhtii váldde historjái ii leat gal dat rievttes geaidnu muddet boazologu.

Lea maid soahpameahttunvuohta lea go doarvái guohtunvuođđu vai ii, ja dat fertejit veardiduvvot orohagas orohahkii ovdal go mearrida boazologu guđege orohagas.

Muhtin dain deháleamos áššiin mat gusket boazodollui čuovvovaš áigodagas lea boraspirehálddašeapmi, lassin dasa bargat dan ala ahte seailluhit boazodoalu guohtunguovlluid mat vásihit stuora deattu ruvkedoaimmain, bieggafámuin ja eará areálagáibideaddji doaimmaib nu go fápmogudji, ođđa luottat ja ásaheapmi bartaguovlluin.

 

Eanandoallu, maid sáhttá Sámediggi dahkat sihkkarastin dihte ahte nuorat sáhttet joatkit ealáhusas/ álggahit ealáhussii?

 

– Sámediggi sáhttá veahkehit ásahandoarjagiin/loanain ja seammás bargat dan ala ahte smávvadállodoalut kombinerejuvvon eará ealáhusaiguin cevzet ekonomalaččat.

Árbevirolaččat lea sámi eanandoallu doaimmahuvvon lotnolasealáhussan,  guolástemiin, meahccedoaluin nu go murjemiin, bivdimiin ja oaggumiin jogain/jávrriin vuovdima várás.

 

Mii lea dat stuorámus hástalus guolástusealáhusas Sámis? Maid sáhttá Sámediggi dahkat nu ahte dat unnimus doalut maid sáhttet birgejumi viežžat guolásteamis?

 

– Hástalus lea ahte vuotnaguolásteaddjit masset guolástanbáikkiid biebmanindustriijai.

Nuoskkideapmi biebmanindustriijain dagaha ahte luosat,dorskit ja sáiddit eai boađe vuonaide, ja dat goddá reahkaid/ skálžoelliid dihkkedálkasiiguin.

Stáhta lea cealkán ahte biebmanindustriija lea «dat ođđa olju» ja addojuvvojit konsešuvnnat biebmanásaheapmái vuotnabivdiid guovlluin.

Sámediggi ferte bargat dan ala ahte ráddjet biebmanindustriija guovlluin gos vuotnabivdit guolástit.

Viidásit berre Sámediggi bargat vai giddejuvvon rusttegat/rusttegat gáttis ráddjejit nuoskkideami ja seammás sihkkarastit ealáhusvuođu vuotnaguolásteddjiide. Unnit doallit fertejit rehkenastit ain leat lotnolasdoallin, muhto berrejit oažžut ealiheaddji eriid ja beassanlobi buktit guliid báikkálaš guollevuostáváldimiidda.

 

Sámegielat, movt berre Sámediggi láhčit dili nu ahte nannejuvvojit čuovvovaš áigodagas?

 

– Sámegielat berrejit gievruduvvot máŋgga doaimma bokte, nu go ásahit Sámi viesu máŋgga gávpogii, ásahit giellaguovddážiid mat fállet giellakurssaid.

Ekonomalaš doarjaga giellakaféa ásaheapmái vai leat deaivvadanbáikkit gos beassá geavahit sámegiela.

Rekrutteret eambbo sámegielat oahpaheddjiid ii ge dušše dan dihte vai oahpahit sámegielfágas, muhto doallat oahpahusa ovdamearkka dihte matematihkas dahje luonddufágas sámegillii.

Doarjaga álggahit eambbo sámi mánáidgárddiid/bajásšaddanguovddážiid go lea dehálaš ahte sámegiella árrat váldo atnui.

Viidásit berre váhnemiidda fállot sámegielakursa vai besset sámegiela hupmat mánáiguin ruovttus.

Mii oaidnit ahte mánát eai sámás jus ii praktiserejuvvo ruovttus dahje lagasbirrasis.

 

Makkár ođđa bargosajiid lea dehálaš vuoruhit čuovvovaš áigodagas?

– Sápmelaččat barget feara gos dárogiel servvodagas, muhto lea dárbu áimmahuššat iežamet giela ja kultuvrra oktan eallinvugiin.

Dat mearkkaša ahte aktivitehtaid/bargobáikkiid bokte sihkkarastit gáiddus ássama, nu go boazodoalu, guolásteami, eanandoalu ja turismma, šaddet dehálažžan. Berre maid huksejuvvot interneahtta vai sáhttet ásahuvvot teknologiijavuođđuduvvon bargobáikkit, vai ii dárbbat fárret ruovttus.

Servodat šaddá eambbo digitaliserejuvvon ja berre bargot dan ala ahte eambbosat sáhttet bargat ruovttobáikkis.

Bargobáikkit reidejit biepmu, ásahemiid guovllubiebmofitnodagain, doallogávppiid ja aktivitehtaturismma, mat addet barggu lagasbirrasis.

 

Guhte ášši lea čuohcan dutnje eanemusat ja manne?

 

– Dáruiduhttin - lean ieš boađus dáruiduhttimis mii lea geavvan.

Seammás lean áŋgiruššan hástalusain maid ruvkefitnodagat, biebmanindustriijat ja boraspirehálddahusat addet.

 

 

Beroštumit

 

Makkár astoáigedoaimmat leat dus?

 

– Oaggun ja olgodaddan. Kajakkmeallun, kitet ja čohkkamátkkit.

 

Mii lea dat stuorámus man leat vásihan eallimis?

 

– Oažžut iežan jumešnieiddažiid 1998:s maŋŋel máŋga geahččalanrevregeahččalemiid.

 

Maid dagat go áiggut vuoiŋŋastit?

 

– Vuolggán mátkái. Guollemátkái, vázzinmátkái dahje sihkkelmátkái. Vuolggán olgoáimmu ovdii.

 

Gii lea du stuorámus ovdagovva ja manne?

 

– Munnje lei áhčči, John Sigvart Henriksen, mu ovdagovva.

Su láhttenvuohki mánáid ovddabealde, eai goasse kritihkalaš sánit, muhto oinnii álo positiivvalaš beliid eanaš áššiin.

«Cuovkanan láse ii šatta ollis jus dan bealká dahje suhttá dasa.»

Dán lean mun geahččalan váldit mielde go lean ieš bajásgeassán mánáid ja deaivvadan olbmuiguin.

 

På forsiden nå

Smávva bellodagat, mat eai beassan ovttain ge áirasiin Sámediggái, ožžo nubbin eanemus jienaid sámediggeválggas. – Dat jienat leat duohtavuođas mannan duššái, dego njuolggut bálkestuvvon ruskalihttái, lohká servodatberošteaddji.

Almmuhuvvon ikte, dii. 15:07 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Lávvordateahkedis galgá leamaš biila Odd Henry Lahm viesu olggobealde Sieiddás. Politiijat ohcalit dál biilavuoddji.

Almmuhuvvon ikte, dii. 13:29 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Norgga bargo- ja čálgoetáhta NAV šaddá eanet mobiila ja galgá geavaheddjiide láhčit buoret bálvalusaid.

Almmuhuvvon ikte, dii. 13:25 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Mállásat leat menddo árrat dearvvasvuođaguovddážiin miehtá Norgga ja dat leat dagahan iešguđetlágan váttisvuođaid, dego váilevaš biebmama. Porsáŋggu gielda rievdadii boradanáiggiid čakčamánu 19. beaivvi, ja Kárášjoga gielda dieđiha sii maiddái áigot dan dahkat farggamusat.

Almmuhuvvon ikte, dii. 11:36 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Kárášjoga gielda biehtta­la ahte sis leat guokte­nuppelogis vuordimin saji buhcciidruktui.

Almmuhuvvon ikte, dii. 09:25 Čakčamánu 20. beaivi 2017

RDM-Porsáŋggu musea bovde čájáhusrahpamii gos čájehit Liv Engholm govvačájáhusa. Son govve earret eará luonddu, olbmuid ja elliid, ja sus lea álo govvenapparáhtta fárus.

Almmuhuvvon ikte, dii. 11:32 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Guovdageainnus šaddet čázi haga sullii njeallje diimmu.

Almmuhuvvon ikte, dii. 09:42 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Politiijat dieđihit ahte leat ain olles veagain ohcamin Odd Henry Lahma Deanus.

Almmuhuvvon ikte, dii. 09:37 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Dás beasat lohkat čoahkkáigeasu ivttá FeFo stivračoahkkimis, mas dahkkui historjjalaš mearrádus go ášši sáddejuvvui Sámedikki meannudeeapmái Finnmárkkolága vuođul. – Ledjen gal vuordán dan bohtosa, muhto goitge lean gal veahá beahtahallan go sávven ahte eanetlohku jienasta árválusa vuostá, logai Mathis Nilsen Eira maŋŋel čoahkkima.

12:39 Čakčamánu 19. beaivi 2017

Marit Mathisdatter Anti muittohuvvan isit, ferte máksit 9350 ruvnno mánnui orrut fuolahusvisttis Kárášjogas, ja eamida mielas leat dát olmmošmeahttun hattit. Oktiibuot go lea máksán buot rehkegiid, de báhcá son velggolažžan 2700 ruvnno mánnui.

10:09 Čakčamánu 19. beaivi 2017

Finnmárkku fylkkalávdegoddi válljii disdaga orrunmovtta bálkkašumi vuoiti.

Almmuhuvvon ikte, dii. 07:39 Čakčamánu 20. beaivi 2017

Dál lea viimmat Sea King seivon Sieidái ja lea gearggus vuolgit ohcat Odd Henry gii lea láhppon.

15:31 Čakčamánu 19. beaivi 2017

Gielddabargiguoktá leaba mielde ohcamin Odd Henry ja soai leaba bargan suinna máŋga jagi, sudnuide lea dehálaš ahte son gávdno.

14:33 Čakčamánu 19. beaivi 2017

Vahkku 38 galgá Stáda geaidnodoaimmahat čađahit busseboagándárkkistemiid. Sii sávvet ahte dán háve eai gávnna mánáid geat leat vuollel 15 jagi boarrásat ja leat luovos bussiin, nu go ovddit dárkkisteamis gávdne.

14:50 Čakčamánu 19. beaivi 2017